Historie 2018-02-07T16:57:32+00:00

Sterkenburg: historie van een indrukwekkend bouwwerk

Kasteel Sterkenburg zag er niet altijd uit zoals nu. In de lange historie heeft het kasteel herhaaldelijk gedaanteverwisselingen ondergaan. De funderingen dateren uit de 13e eeuw, maar de huidige vorm dateert pas uit de 19e eeuw.

13e tot 18e eeuw: adellijke burcht in het Langbroek

Sterkenburg is één van de kastelen die in de Middeleeuwen in het Langbroekerweteringgebied worden gebouwd. Maar in tegenstelling tot de meeste kastelen is het een verdedigingsburcht en ontbeert het een rechthoekige woontoren. Het is een ‘polygonale’ (veelhoekige) burcht met een forse ronde toren. In 1536 erkende de Staten van Utrecht Sterkenburg als ridderhofstad.

18e eeuw: Lustoord

Via vererving komt Sterkenburg in de 18de eeuw in handen van het geslacht Van Westrenen. Tussen 1754 en 1767 gaf Jacob van Westrenen opdracht aan de Utrechtse bouwmeester Jan Verkerk voor één van de meest ingrijpende verbouwingen van Sterkenburg.  Met als resultaat: een formeel voorplein met aan weerszijden koetshuizen, stallingen en dienstverblijven.
Vanuit het kasteel liepen er twee zichtassen: één tussen de symmetrische bebouwing door naar het zuiden en één van oost naar west door de poort richting de vijver.

19e eeuw: ingrijpende veranderingen

In de 19e eeuw drukte het echtpaar Anna Maria Cornelia van Westrenen en Pieter Anthony Hinlópen een belangrijke stempel op het landgoed. Zij lieten het kasteelpark en de tuinen herinrichten in Engelse landschapsstijl.  Hierbij werd de rechte oprijlaan verlegd en werd het vroeg-17e eeuwse poortgebouw gesloopt.
Eind 1847 werd de buitenplaats verkocht aan de vermogende Karel Jan Frederik Cornelius (Cees) Kneppelhout. Cees zou bepalend worden voor de huidige verschijningsvorm van het kasteel. Hij gaf een totale facelift aan zowel het hoofdhuis als de twee koetshuizen en het tuinmanshuis, waarbij het kasteel een neogotische uitstraling kreeg. In 1854 volgde een tweede verbouwing en kreeg de façade van het hoofdhuis een meer eclectisch uiterlijk. Bovendien werden de koetshuizen en het tuinmanshuis verbouwd en verrezen er een duiventoren (1863) en een oranjerie (1865).
Als sluitstuk werd in 1867 aan de westzijde van het hoofdhuis een vierkante toren gebouwd.  Deze gaf het huis  – als tegenhanger van de ronde toren –een evenwichtiger karakter  maar bood vooral sanitaire voorzieningen. De architect was Nicolaas Johannes Kamperdijk. Hij gebruikte voor die tijd moderne materialen: terracotta ornamenten, zink en portlandcement.

Tekening van de voorgevel na de verbouwing door Kamperdijk

Tekening van de zijgevel na de verbouwing

20ste eeuw: verwaarlozing

Vanaf ongeveer 1930 brak een periode van verwaarlozing aan. Het oostelijk koetshuis werd gesloopt en het hoofdhuis werd niet langer bewoond. De Tweede Wereldoorlog maakte de situatie er niet beter op, hoewel het kasteel gelukkig vrij ongeschonden bleef.
Eind jaren ’40 kreeg psycholoog Frans Cornelis Brinkerink het kasteel in erfpacht. Hij vestigde er een kostschool (Stichting Jeugdland) en onderwijsinstituut, die tot begin jaren ’70 gehuisvest bleven. Hiervoor liet hij het westelijk koetshuis en het tuinmanshuis in 1946 verbouwen. Het kasteel leefde even op, maar helaas was dit wegens financiële problemen van korte duur.

In 1970 was Sterkenburg inmiddels geheel in handen gekomen van de kinderen van Joan Willem Steengracht van Oostcapelle en Anna Rutheria Kneppelhout. Zij verkochten het kasteel met enige bijgebouwen (waaronder het in 1976 uitgebrande westelijk koetshuis) en het tuinmanshuis en ruim vijf hectare grond in 1978 aan Hendrik de Groot (1919-2000). De familie Steengracht hield de rest van het landgoed Sterkenburg in eigendom, hetgeen tot op heden het geval is.  Door deze verkoop werd Sterkenburg voor het eerst in zijn lange geschiedenis opgesplitst, waarbij het kasteel voortaan een afzonderlijk landgoed zou gaan vormen.
De Groot verhuurde het kasteel van 1978 tot begin 21e eeuw aan velerlei lieden. Dit kwam de staat waarin de gebouwen verkeerden niet ten goede.

21e eeuw: periode van verrijzenis

In 2004 werd Sterkenburg verkocht aan de huidige eigenaren, Ridderhofstad Sterkenburg B.V. Onder auspiciën van de Stichting Behoud Sterkenburg wordt Sterkenburg sinds 2006 zorgvuldig gerestaureerd. De Stichting legt zich toe op het wegwerken van het achterstallig onderhoud en streeft naar de hoogtijdagen die Sterkenburg in de 19e eeuw kende. Inmiddels zijn de moestuinmuren (2006), het westelijk koetshuis (2007-2009) en het tuinmanshuis (2008-2009) gerestaureerd.
In 2006 ving de restauratie van het kasteel zelf aan: het binnenhuis werd grotendeels gerestaureerd en in mei 2011 kwam de vierkante toren, na zo’n 30 maanden door steigers aan het oog onttrokken te zijn, in volle glorie weer tevoorschijn.
Hoewel er de afgelopen jaren veel is verwezenlijkt, moet er nog zeer veel worden gerestaureerd waaronder de monumentale bruggen en het balkon. Het oostelijk koetshuis moet worden gereconstrueerd en het park en de tuinen herstel. Met als doel: het  in al zijn 19e- eeuwse grandeur herrijzen van de ridderhofstad Sterkenburg. De komende jaren wil de Stichting Behoud Sterkenburg deze ‘totaalrestauratie’ graag afronden, maar dat is afhankelijk van de beschikbare fondsen en subsidies.